Checklista: co musi mieć dostępny ebook (WCAG 2.1, EPUB Accessibility 1.1)

Jeśli możesz odhaczyć każdy punkt z tej listy, Twój ebook spełnia wymagania WCAG 2.1 na poziomie AA i specyfikacji EPUB Accessibility 1.1 – czyli techniczny standard, na który wskazuje Europejski Akt o Dostępności. Checklistę podzieliliśmy tak, jak przebiega praca nad plikiem: struktura → obrazy → nawigacja → język → metadane → walidacja. Przy każdym punkcie zaznaczamy, czy da się go sprawdzić automatycznie, czy wymaga człowieka.

Legenda: [W] wymagane · [Z] zalecane · [A] sprawdzisz automatem · [M] wymaga kontroli manualnej

1. Fundament pliku

[Z][M] Plik jest w formacie EPUB 3 (nie EPUB 2)
[Z][M] Publikacja jest reflowable, a fixed-layout używasz tylko tam, gdzie naprawdę trzeba (publikacje obrazkowe)
[W][A] Całe stylowanie pochodzi z CSS – zero stylów inline; czytelnik może nadpisać typografię własnymi ustawieniami
[W][M] Kolejność czytania treści jest logiczna i zgodna z zamysłem książki
[W][A] Kontrast tekstu i tła spełnia WCAG AA – dotyczy też obrazów zawierających tekst (te sprawdzisz tylko ręcznie)

2. Struktura i semantyka

[W][A/M] Każda część, rozdział i sekcja ma nagłówek <h1>–<h6> – a hierarchia jest poprawna i bez przeskoków
[W][M] Nagłówki znaczą tylko nagłówki – nie służą do „pogrubiania" tekstu; jedna sekcja = jeden nagłówek
[W][M] Sekcje bez nagłówka (okładka, strona tytułowa) mają <section> z rolą ARIA lub aria-label
[W][M] Tabele są prawdziwym HTML-em z semantyką – nie obrazkiem; jeśli obrazek jest nieunikniony, obok istnieje wersja tekstowa
[Z][M] Cytaty blokowe w <blockquote>, wyróżnienia w <em>/<strong>, ramki i dygresje w <aside>
[Z][M] Listy (także spis treści, bibliografia, indeks) oznaczone jako listy, nie akapity
[Z][M] Zmiany kontekstu (np. przeskok czasu w narracji) oznaczone elementem <hr/>
[W][M] Wzory matematyczne/chemiczne w MathML albo z pełnowartościowym opisem alternatywnym

3. Obrazy i teksty alternatywne

[W][M] Każda ilustracja niosąca treść ma sensowny tekst alternatywny
[W][M] Ilustracje dekoracyjne mają pusty alt="" i role="presentation"
[W][M] Okładka (jeśli jest obrazem) jest opisana; strona tytułowa jako obraz zawiera w alt pełną informację tekstową
[W][M] Loga i grafiki z tekstem mają ten tekst w opisie
[Z][M] Ilustracje z podpisami są w <figure> + <figcaption>
[W][M] Złożone grafiki (wykresy, schematy, mapy) mają opis rozszerzony

4. Nawigacja

[W][A] Plik nawigacyjny zawiera hierarchiczny, kompletny spis treści
[W][M] Wszystkie linki wewnętrzne (spis treści, przypisy) działają
[W][A] Jest lista stron, a jeśli numeracja pochodzi z wydania drukowanego – w OPF wskazano źródło paginacji
[W][A] Znaczniki stron są zakodowane tak, by czytała je technologia asystująca
[W][M] Przypisy linkują w obie strony: do treści przypisu i z powrotem do miejsca w tekście
[W][M] Teksty linków są opisowe („pełna tabela wyników", nie „tutaj")
[W][M] Każdy dokument HTML ma opisowy <title>
[Z][M] Książka otwiera się na okładce

5. Język

[W][A] Język zadeklarowany w OPF (<dc:language> + xml:lang na <package>)
[W][A] Język zadeklarowany w <html> każdego dokumentu (lang i xml:lang)
[W][M] Wtrącenia w innych językach oznaczone atrybutami języka

6. Metadane dostępności

[W][A] Plik zawiera metadane schema.org: accessMode, accessModeSufficient, accessibilityFeature, accessibilityHazard, accessibilitySummary
[W][M] Rekord ONIX 3.0 deklaruje cechy z listy 196 – spójnie z zawartością pliku (jak to zrobić →)
[W][M] Deklaracje opisują stan faktyczny – nic na wyrost (o deklaracji dostępności →)

7. Multimedia (jeśli dotyczy)

[W][M] Media overlays (tekst + audio) są zsynchronizowane
[W][M] Struktury pomijalne (przypisy, numery stron) są oznaczone jako skippable/escapable

8. Walidacja końcowa

[W][A] Plik przechodzi EPUBCheck bez błędów
[W][A] Plik przechodzi Ace by DAISY bez naruszeń
[W][M] Plik przeszedł test z czytnikiem ekranu (NVDA, VoiceOver lub TalkBack): nawigacja po nagłówkach, spis treści, odczyt ilustracji i przypisów

Automat nie wystarczy – i co z tym zrobić

Zwróć uwagę na proporcje: większość punktów [M] wymaga oceny człowieka. EPUBCheck i Ace wykryją brak alt-tekstu, ale nie ocenią, czy istniejący alt ma sens; potwierdzą obecność spisu treści, ale nie to, czy kolejność czytania nie rozsypuje się na dwuszpaltowym składzie. Dlatego rzetelna kontrola jakości zawsze łączy walidację automatyczną z przejściem manualnym – dokładnie tak działa nasz audyt dostępności i usługa QA.

FAQ

Czy ta checklista wystarczy do zgodności z EAA? Pokrywa wymagania techniczne pliku (EPUB Accessibility 1.1 / WCAG 2.1 AA), na które wskazuje mapowanie W3C. Pamiętaj o drugiej połowie obowiązków: metadanych w kanale dystrybucji i informacji dla konsumenta.

W jakiej kolejności poprawiać istniejący plik? Struktura → nawigacja → obrazy → język → metadane → walidacja. Metadane zawsze na końcu, bo opisują stan faktyczny. Pełny proces: jak dostosować ebooki do EAA krok po kroku.

Ile z tego da się zautomatyzować przy dużym katalogu? Sporo – walidacje, język, style inline, metadane, część struktury. Przy backlistach robimy to masowo; człowiek zostaje tam, gdzie jest niezastąpiony.

Wolisz, żeby tę listę odhaczył za Ciebie specjalista? Audyt dostępności ebooka – raport punkt po punkcie, wycena w 24 h. Chcesz sam sprawdzić część z tych punktów już teraz? Wypróbuj darmowy checker EPUB – działa lokalnie w przeglądarce, bez wysyłania pliku.